ARCHIWUM

Inauguracyjny wykład

Pierwsze w cyklu spotkanie w ramach „Extra limites” miało miejsce 9 maja 2014 r. w Poznaniu. Wykład pod tytułem „Kultura przeworska a strefa nadłabska w Polsce południowo-zachodniej w okresie rzymskim” wygłosił prof. UWr dr hab. Artur Błażejewski, IA UWr. Prelekcja cieszyła się sporym zainteresowaniem, natomiast dyskusja jaka wywiązała się po wystąpieniu pokazała, że w badaniach nad kontaktami interkulturowymi społeczeństw pradziejowych cechą bardzo pożądaną jest otwartość interpretacyjna. W bardzo silny sposób uwidoczniła się jednocześnie przyświecająca nam idea, aby o nurtujących nas problemach rozmawiać odważnie, mając za oręż tylko i wyłącznie siłę argumentów. Istotną częścią spotkania były kwestie natury organizacyjnej całego cyklu „Extra limites”. Wspólnie z zaproszonymi gośćmi doszliśmy między innymi do wniosku, że pożytecznym byłoby część spotkań poświęcić analizie przyrastających materiałów źródłowych i związanym z nimi trudnościom interpretacyjnym. W ten sposób część seminariów będzie miała charakter zbliżony do warsztatów.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

1. Błażejewski A. 2008    Die Frage der elbgermanischen Besiedlung in Schlesien in der römischen Kaiserzeit, [w:] Błażejewski A. (red.) Labor et Patientia. Studia archaeologica Stanislao Pazda dedicata, Wrocław, s. 139-149.

2. Bohr M. 2008    Górne i środkowe dorzecze Bobru oraz dorzecze Kwisy w okresie rzymskim i wczesnym okresie wędrówek ludów – uwagi o stanie badań i kwalifikacji kulturowej stanowisk, Silesia Antiqua, t. 44, s. 55-72.

3. Domański G. 1984    Związki środkowego Nadodrza z nadłabskim kręgiem kulturowym w okresie lateńskim i wpływów rzymskich, Przegląd Archeologiczny, t. 31, s. 197-208.

4. Machajewski H. 1997    Z badań nad kulturą przeworską w Wielkopolsce północnej, [w:] Kokowski A. (red.), Kultura przeworska, t. 3, Lublin, s. 97-116.

5. Pazda S. 1983    Obce elementy w kulturze przeworskiej na Dolnym Śląsku, Przegląd Archeologiczny, t. 31, s. 187-195

Plakat. DSC_0009 DSC_0012 DSC_0014 DSC_0027 DSC_0022 DSC_0010

 

Wykład 2

Drugie spotkanie w cyklu „Extra limites” miało miejsce we Wrocławiu w dniu 6 czerwca 2014 roku. Wykład pod tytułem: „W cieniu typologii… Czy można polubić okres wpływów rzymskich?” wygłosił prof. UAM dr hab. Andrzej Michałowski, IPUAM. Bardzo ciekawe wystąpienie przyciągnęło liczne grono słuchaczy, w którym znaleźli się wybitni badacze problematyki środkowoeuropejskiego Barbaricum. Tytuł wystąpienia miał prowokować… i sprowokował do szeroko zakrojonej dyskusji. Jedną z ważniejszych kwestii jakie zostały podniesione był problem „przesłaniania” działań człowieka pradziejowego przez rozbudowane systemy typologiczne. Dyskutanci zgodnie przyznali, że celem nadrzędnym archeologii jest badanie człowieka, wszelkiego rodzaju typologie badanie to mają jedynie ułatwiać. Poruszono również kwestie związane z nowo powstającymi syntezami pradziejów Polski i problemem selekcji informacji w kontekście przyrastającej w bardzo szybkim tempie bazy źródłowej. W trakcie rozmów kuluarowych z zaproszonymi gośćmi organizatorzy doszli do wniosku, że istnieje duża potrzeba prezentowania szerszemu gronu wyników badań eksperymentalnych, prowadzonych przez naukowców z różnych ośrodków. Formuła spotkań „Extra limites” jest na tyle pojemna, że w przyszłości z całą pewnością zapraszać będziemy do udziału w seminariach archeologów-eksperymentatorów.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

Wykład 3

Trzecie spotkanie w ramach cyklu „Extra limites” miało miejsce ponownie w Poznaniu, w dniu 27 października 2014. Tym razem nasze zaproszenie zgodził się przyjąć dr Paweł Madera z Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu, który zaprezentował bardzo interesujący wykład pt. „Starożytna technika i technologia dymarska na ziemiach polskich z punktu widzenia eksperymentatora”. Bardzo istotną kwestią płynącą z prezentacji dr Madery jest potrzeba wykonywania szeregu badań eksperymentalnych w archeologii. Bez nich nasza wiedza o wielu pradziejowych procesach technologicznych nie ma szans się pogłębić. Cieszy fakt, że nasz Prelegent zaczął odnosić sukcesy na polu rekonstrukcji procesu dymarskiego, jednakże, jak On sam twierdzi, należy sobie zdawać sprawę z tego, że każdy eksperyment musi być wykonywany w powtarzalnych warunkach i wielokrotnie. Z tego powodu wystąpienie dr Madery było jednocześnie zachętą dla Słuchaczy do uczestnictwa w różnego typu działaniach z zakresu eksperymentu archeologicznego. Nasze spotkania cieszą się coraz większym zainteresowaniem, o czym świadczy liczna reprezentacja Gości z innych polskich uczelni i ośrodków muzealno-naukowych. Mobilizuje nas to do dalszego działania! Kolejne spotkanie – wkrótce.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

 

  1. Bielenin K. 1973, Dymarski piec szybowy zagłębiony (typu kotlinkowego) w Europie starożytnej, „Materiały Archeologiczne”, t. 14, s. 5-102.
  2. Bielenin K. 1983, Der Rennfeuerofen mit eingetieftem Herd und seine Formen in Polen, „Offa”, t. 40, s. 47-61.
  3. Orzechowski S. 2013, Region żelaza. Centra hutnicze kultury przeworskiej, Kielce.
  4. Orzechowski S., Przychodni A. 2014, Experimental Iron Smelting in the Research on Reconstruction of the Bloomery Process in the Świętokrzyskie (Holy Cross) Mountains, Poland {w:] J. R. Flores, R. Paardekooper (red.), Experiments Past. Histories of Experimental Archaeology, Leiden, s. 249-267.
  5. Suliga I. 2006, Dotychczasowe próby rekonstrukcji starożytnego procesu metalurgicznego w kotlinkowych piecach dymarskich z regionu świętokrzyskiego [w:] S. Orzechowski, I. Suliga (red.), 50 lat badań nad starożytnym hutnictwem świętokrzyskim. Archeologia – Metalurgia – Edukacja, Kielce, s. 163-174.

DSC_0019  DSC_0013  DSC_0014  DSC_0015  DSC_0034  DSC_0027  DSC_0020  Smelter and Fire, photo K. Brodowska

 

Wykład 4

Czwarte spotkanie w ramach cyklu „Extra limites” miało miejsce 25 listopada 2014 roku w Poznaniu. Mieliśmy okazję wysłuchać niesłychanie interesującego wystąpienia dr. Jesa Martensa z Uniwersytetu w Oslo, który przybliżył problematykę północnoeuropejskich struktur społecznych w okresie przedrzymskim wykładem pt. „The social organization of the Pre-Roman communities in Northern Europe”. Zagadnienia poruszane przez naszego Gościa były dla nas tym bardziej interesujące, iż wiele z przedstawianych materiałów nie było do tej pory publikowanych. Prelegent zasygnalizował między innymi istotne problemy natury metodologicznej stawiając pytanie, na ile w ogóle możliwe jest badanie pradziejowych struktur społecznych dysponując jedynie materiałem archeologicznym. Oczywiście jak zwykle po wykładzie kuluarowe dyskusje i wymiana poglądów pomiędzy przedstawicielami różnych środowisk naukowych trwały długo. To motywuje nas do dalszych działań!

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

1. Brandt, J. 2001. Jastorf und Latène. Kultureller Austausch und seine Auswirkungen auf soziopolitische Entwicklungen in der vorrömischen Eisenzeit. Internationale Archäologie 66, Rahden

2. Ekholm, K. & Friedman, J. 1985. Towards a Global Anthropology. Critique of Anthropology vol. 5-1. 97-119.

3. Hedeager, L. 1992. Iron-Age societies: from tribe to state in Northern Europe, 500 BC to AD 700​. Oxford

4. Martens, J. 2009. Vor den Römern. Eliten in der vorrömischen Eisenzeit. I Burmeister, S. & Derks, H. (red.): Imperium, Konflikt, Mythos. 2000 Jahre Varusschlacht. Stuttgart. 334-341

5. Steuer, H. 1982, Frühgeschichtliche Sozialstrukturen in Mitteleuropa: eine Analyse der Auswertungsmethoden des archäologischen Quellenmaterials, Göttingen.

DSC_0078 DSC_0074

DSC_0076 DSC_0069

DSC_0077 DSC_0082

 

Wykład 5

Za nami bardzo interesujące wrocławskie spotkanie w dniu 12 grudnia 2014 r., połączone z warsztatami ceramicznymi, których przedmiotem był materiał ceramiczny datowany na młodszy okres przedrzymski. Panowie Marek Żółkiewski i Wojciech Kaczor z Centrum Archeologicznego Fundacji UAM przedstawili wykład pt. „Między kulturą jastorfską a kulturą przeworską – materiał ceramiczny ze stan. 8. w Grabkowie, gm. Kowal”. Bardzo ciekawy element spotkania stanowiła prezentacja wyników badań fizykochemicznych pozyskanej ceramiki, przedstawiona przez Pana prof. P. Niedzielskiego z UAM – pokazała ona, jak duże możliwości poznawcze tkwią w tego typu analizach. Zgodnie z przewidywaniami dyskusja po wystąpieniu Gości była żarliwa i dotyczyła między innymi kwestii definiowania jednostek kulturowych w pradziejach. Po raz kolejny mieliśmy przy tym okazję zauważyć, jak istotne w badaniach nad ceramiką jest oglądanie materiałów oryginalnych i definiowanie obserwowanych cech materiału na bieżąco. Wniosek może być tylko jeden – istnieje duża potrzeba organizowania tego rodzaju warsztatów, z całą pewnością więc w ramach Extra limites takie spotkania będą miały miejsce.

Dla chcących pogłębić wiedzę o przedstawianych na spotkaniu kwestiach – oto zaproponowana przez Prelegentów podstawowa literatura przedmiotu:

  1. Dąbrowska T. 1988. Wczesne fazy kultury przeworskiej, Chronologia – zasięg – powiązania, Warszawa.
  1. Grygiel M. 2004. Problem chronologii i przynależności kulturowej materiałów o charakterze jastorfskim z Brześcia Kujawskiego, woj. kujawsko – pomorskie, w świetle ostatnich badań nad problematyką okresu przedrzymskiego w Polsce, [w:] H. Machajewski (red.), Kultura jastorfska na Nizinie Wielkopolsko – Kujawskiej, s. 7-11.
  1. Machajewski H., Pietrzak R. 2004. Ze studiów nad ceramiką naczyniową z okresu przedrzymskiego w Wielkopolsce, [w:] H. Machajewski (red.), Kultura jastorfska na Nizinie Wielkopolsko – Kujawskiej, Poznań, s. 83-122.
  1. Machajewski H., Pietrzak R. 2008a. Osada ludności z okresu przedrzymskiego na stanowisku 278 (AUT 191) Poznań – Nowe Miasto, [w:] H. Machajewski, R. Pietrzak (red:), Poznań – Nowe Miasto, Źródła archeologiczne do studiów nad pradziejami i wczesnym średniowieczem dorzecza środkowej Warty, Poznań, s. 153-223.
  2. Machajewski H., Pietrzak R. 2008b. Osada ludności z okresu przedrzymskiego na stanowisku 226 (AUT 194) Poznań – Nowe Miasto, [w:] H. Machajewski, R. Pietrzak (red:), Poznań – Nowe Miasto, Źródła archeologiczne do studiów nad pradziejami i wczesnym średniowieczem dorzecza środkowej Warty, Poznań, s. 299-350.IMG_2441 IMG_2442 IMG_2443 IMG_2444 IMG_2447 IMG_2448 IMG_2450 IMG_2452

Wykład 6

Za nami szóste już spotkanie w ramach Extra limites. Tym razem 23 stycznia 2015 r. w Poznaniu mieliśmy przyjemność gościć dr. Mirosława Rudnickiego z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego z wykładem: „Wyniki polsko-białoruskich badań na cmentarzysku grupy olsztyńskiej w Burdągu, powiat szczycieński (dawn. Burdungen, Kr. Neidenburg)”. Odbyliśmy niesłychanie ciekawą „wyprawę” ku zagadnieniom nieczęsto poruszanym. Dr Rudnicki zapoznał nas między innymi z historią badań nad grupą olsztyńską, wynikami swoich niesłychanie ciekawych badań oraz między innymi z bardzo ciekawymi zachowaniami z zakresu obrzędowości pogrzebowej. Inspirowana wystąpieniem Prelegenta duża część Słuchaczy przyznała zgodnie, że wciąż ogromny potencjał tkwi w badaniach wykorzystujących archiwalia utworzone jeszcze przed drugą wojną światową. Powstał pomysł, aby część naszych spotkań w ramach Extra limites poświęcać właśnie archeologii „archiwalnej” i „magazynowej”

Dla chcących pogłębić wiedzę o przedstawianych na spotkaniu kwestiach – oto zaproponowana przez Prelegenta podstawowa literatura przedmiotu:

1. Bujack, G. 1884. Vier Gräberfelder des sogen. Mittleren Eisenalters, „Sitzungsberichte der Altertumsgesellschaft Prussia“ 9, s. 146-152.

2. Hilberg, V. 2009. Masurische Bügelfibeln. Studien zu den Fernbeziehungen der völkerwanderungszeitlichen Brandgräberfelder von Daumen und Kellaren. Daumen und Kellaren, Band 2, Neumünster.

3. Jakobson, F. 2009. Die Brandgräberfelder von Daumen und Kellaren im Kreise Allenstein,Ostpreussen, (red.) A Bitner-Wróblewska; C. von Carnap-Bornheim; V. Hilberg; W. Nowakowski, Daumen und Kellaren, Band I, Neumünster.

4. Kowalski, J. 2000. Chronologia grupy elbląskiej i olsztyńskiej kręgu zachodniobałtyjskiego (V-VII w.), Barbaricum 6, Warszawa, s. 203-248.

5. Nowakowski, W. 2010. The Mysterious Barbarians of Mazuria: The riddle of the Olsztyn Group (w:) F. Curta (red.), Neglected Barbarians, Studies in the Early Middle Ages 32, Turnhout, s. 31-52.

DSC_0143 DSC_0141 DSC_0147 DSC_0154 DSC_0148 DSC_0149 DSC_0153 DSC_0155

Wykład 7

Siódme spotkanie w ramach Extra limites miało miejsce we Wrocławiu w dniu 6 marca 2015 roku. Mieliśmy niewątpliwą przyjemność gościć dr. hab. Szymona Orzechowskiego z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego z wykładem: „Rzymskie kopalnictwo kruszców – własność kopalń, metody eksploatacji i wpływ na środowisko przyrodnicze.” Duże wrażenie na Słuchaczach zrobiła skala i zaawansowanie technologiczne prac prowadzonych przez Rzymian, ich doskonała organizacja, a także negatywny wpływ niektórych przedsięwzięć na środowisko naturalne. W trakcie wystąpienia poruszone zostały także kwestie pozyskiwania rud metali na terenie Barbaricum, omówiony mechanizm funkcjonowania kopalni w Rudkach oraz zagadnienia związane z barbarzyńskim hutnictwem żelaza. Jednym z wniosków wynikających z dyskusji „powykładowej” była (formułowana także już w innym miejscu) konieczność uporządkowania stanu wiedzy, terminologii, konieczność prowadzenia badań eksperymentalnych i stworzenia zespołu badawczego, zajmującego się „czarną metalurgią” na ziemiach polskich.

Dla chcących pogłębić wiedzę o przedstawianych na spotkaniu kwestiach – oto zaproponowana przez Prelegenta podstawowa literatura przedmiotu:

  1. Domergue C., Les mines antiques. La production des métaux aux époques grecque et romaine, Paris 2008.
  2. Domergue C, Serneels V, Cauuet B., Pailler J.-M., Orzechowski S. Mines et métallurgies en Gaule à la fin de l’Âge du Fer à l’époque romaine, (in:) Celtes et Gaulois. l’Archéologie face à l’histoire, D. Paunier (ed.), Lausanne 2006, s. 131 – 162.
  3. Healy J.F., Mining and Metallurgy in the Greek and Roman World, Londres 1978.
  4. A.M. Hirst, Imperial Mines and Quarries in the Roman World. Organizational Aspects 27BC-AD235, Oxford 2010.
  5. Orzechowski S.,Czarna metalurgia“ w Galii przed podbojem rzymskim. Zarys problematyki, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej“, 2007, R. LV, nr 3-4, s. 235-259.

20150306_111423 20150306_11011120150306_111346 20150306_111401

Wykład 8

Ósme spotkanie w ramach Extra limites odbyło się w dniu 17 kwietnia 2015 roku w Poznaniu. Mieliśmy przyjemność gościć dr. Tinę Milavec z Uniwersytetu w Lublanie z wykładem: „Claustra Alpum Iuliarum and the defense of north-eastern Italy in the 5th century”. Wykład wprowadził słuchaczy w zagadnienia systemu umocnień, zlokalizowanego obecnie na terenie Słowenii, a broniącego bardzo ważnych szlaków komunikacyjnych prowadzących do Italii przez Alpy Julijskie. Na badaczach środkowoeuropejskiego Barbaricum zazwyczaj duże wrażenie robi bogactwo i różnorodność zabytków ruchomych wyprodukowanych na terenie cesarstwa rzymskiego. Nie inaczej było i tym razem. Interesująco przedstawiała się zaprezentowana przez Prelegentkę metodyka badań prowadzonych w trudnych warunkach górskich i różnorodność stanowisk archeologicznych tu występujących. Jak zwykle dyskusja przeniesiona została w kuluary, była owocna i długotrwała. Kwietniowe spotkanie pokazało, że cykl seminariów Extra limites stanowi doskonałą platformę do nawiązywania kontaktów i współpracy pomiędzy naukowcami reprezentującymi różne specjalizacje badawcze, pochodzących z różnych krajów. Utwierdza nas to w przekonaniu o słuszności podejmowanych działań i dopinguje do organizowania kolejnych spotkań.

Dla chcących pogłębić wiedzę o przedstawianych na spotkaniu kwestiach – oto zaproponowana przez Prelegentkę podstawowa literatura przedmiotu:

  1. Ciglenečki S., Milavec T. 2009 The defence of north-eastern Italy in the first decennia of the 5th century, Forum Iulii, XXXIII, 177-189.
  2. Kos P., 2012 Gradnja in opustitev obrambnega sistema Claustra Alpium Iuliarum v luči numizmatičnega gradiva/The construction and abandonment of the CAI in the light of the numismatic material, Arheološki Vestnik 63, 265-300.
  3. Kos P., 2013 Claustra Alpum Iuliarum – protecting Late Roman Italy, Studia Europaea Gnesnensia 7, 233-261.
  4. Kos P., 2014 Barriers in the Julian Alps and Notitia Dignitatum/Zapore v Julijskih Alpah in Notitia dignitatum, Arheološki Vestnik 65, 409-422.
  5. Kusetič J., Kos P., Breznik A., Stokin M., 2014 Claustra Alpium Iuliarum: med raziskovanjem in upravljanjem/Claustra Alpium Iuliarum: between research and management, Ljubljana.

DSC_0019 DSC_0026 DSC_0021 DSC_0025 DSC_0022 DSC_0020

Spotkanie 9 – rocznicowe

W dniu 22 maja 2015 roku we Wrocławiu podsumowaliśmy rok seminariów Extra limites. Przypomnieliśmy sobie wszystkie dotychczasowe spotkania i poruszaną w ich trakcie tematykę. Podzieliliśmy uwagami i spostrzeżeniami, dotyczącymi funkcjonowania cyklu. Może to nieskromne, ale w opinii uczestników i obserwatorów projektu idziemy w dobrym kierunku. Dopinguje to nas do dalszych działań – z pewnością zachowamy osiągnięty rozpęd! Kolejne spotkania z bardzo interesującymi gośćmi już po wakacjach. Jeden z tegorocznych celów do osiągnięcia – publikacja.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Wykład 10

W mistrzowski sposób przedstawiony wykład prof. dr. hab. H. Zimmermanna z NIHK Wilhelmshaven uzmysłowił nam i wszystkim Gościom, jak wielki potencjał tkwi w badaniach osad. Wydarzenie miało miejsce 2 czerwca 2015 r. w Poznaniu, zaś pełny tytuł wystąpienia brzmiał: „Settlement Continuity on the Geest in the Elbe-Weser Dreieck from the Pre-Roman Iron Age to the Middle Ages”. Odpowiednio prowadzone studia, poparte szeregiem specjalistycznych analiz fizykochemicznych (na przykład badania zawartości związków fosforu w glebie) umożliwiają nie tylko zbadanie struktury osady jako większej całości, ale także prowadzą do odkrycia pomieszczeń i stref użytkowych poszczególnych domostw. Konsekwencją badań nad osadami jest bardzo duża ilość niezwykle istotnych danych, służących studiom nad strukturami społecznymi dawnych społeczeństw.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

1. Aufderhaar, I., Bittmann, F., Brandt, I., Jöns, H., Klein, C., Schön, M. D., Stümpel, H., Wolters, S., u. Zimmermann, W. H.(2011): Neue Forschungen am Zentralplatz von Sievern, Ldkr. Cuxhaven. Germania, 87/2009, 173–220.

2. Zimmermann, W. H., 2001: Phosphatkartierung mit großem und kleinem Probenraster in der Siedlungsarchäologie. Ein Erfahrungsbericht. In: „…Trans Albim Fluvium“. Forschungen zur vorrömischen, kaiserzeitlichen und mittelalterlichen Archäologie. Festschrift für Achim Leube. Internationale Archäologie, Studia honoria 10, 69-79, Rahden/Westf.

3. Zimmermann, W. H., 2001: Loxstedt. In: J. Hoops (Begr.), Reallexikon der germanischen Altertumskunde 18, 629-633. Berlin, New York.

4. Zimmermann, W. H., 1999: Why was cattle-stalling introduced in prehistory? The significance of byre and stable and of outwintering. In: C. Fabech u. J. Ringtved (Hrsg.), Settlement and landscape. Proceedings of a conference in Århus, Denmark, May 4-7 1998. Jutland Archaeological Society, 295-312. Århus.

5. Zimmermann, W. H., 1999: Favourable conditions for cattle farming, one reason for the Anglo-Saxon migration over the North Sea? About the Byre”s evolution in the area south and east of the North Sea and England. In: H. Sarfatij, W. H. Verwers u. P. J. Woltering (eds.), In discussion with the past. Archaeological studies presented to W. A. van Es, 129-144. Amersfoort.

6. Zimmermann, W. H., 1998: Pfosten, Ständer und Schwelle und der Übergang vom Pfosten- zum Ständerbau – Eine Studie zu Innovation und Beharrung im Hausbau. Zu Konstruktion und Haltbarkeit prähistorischer bis neuzeitlicher Holzbauten von den Nord- und Ostseeländern bis zu den Alpen. Probleme der Küstenforschung im südlichen Nordseegebiet 25, 9-241.

7. Zimmermann, W. H., 1992: Die Siedlungen des 1. bis 6. Jahrhunderts nach Christus von Flögeln-Eekhölten, Niedersachsen. Die Bauformen und ihre Funktionen. Probleme der Küstenforschung im südlichen Nordseegebiet 19, 360 Seiten. Hildesheim.

8. Zimmermann, W. H., 1991: Die früh- bis hochmittelalterliche Wüstung Dalem, Gem. Langen-Neuenwalde, Kr. Cuxhaven. In: H. W. Böhme (Hrsg.), Siedlungen und Landesausbau zur Salierzeit I: 37-46. Sigmaringen.

DSC_0047DSC_0028 DSC_0029 DSC_0019a

 

Wykład 11

Po wakacyjnej przerwie rozpoczęliśmy nowy cykl seminariów w ramach Extra limites spotkaniem we Wrocławiu. W piątek, 23 października 2015 mieliśmy przyjemność gościć Panią Martę Krzyżanowską z Instytutu Prahistorii Uniwersytetu Adama Mickiewicza z wykładem pt. „Niewidoczne gołym okiem. Problematyka szkła rzymskiego – perspektywy badawcze”. Wiele z podawanych przez Prelegentkę faktów związanych z procesem produkcji i dystrybucji szkła na terenie cesarstwa rzymskiego było dotychczas nieznanych szerszemu gronu, wzbudzając zainteresowanie i pobudzając do dyskusji. Niewątpliwym walorem wystąpienia była jego „oprawa plastyczna” – mieliśmy chociażby okazję pooglądać repliki zabytków szklanych i zadać pytania Prelegentce, jako doświadczonej już rekonstruktorce starożytnych technik szklarskich.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegentkę:

1. Baxter, M.J., Cool, H.E.M., & Jackson, C.M., 2005. Further studies in the compositional variability of colourless Romano-British vessel glass. Archaeometry 47(1), 47-68.

2. Degryse P., 2014. Glassmaking in the Roman World. Leuven University Press.

3. Freestone, I.C., 2005. The Provenance of Ancient Glass through Compositional Analysis. In Materials Issues in Art and Archaeology VII, edited by Pamela B. Vandiver, Jennifer L. Mass, and Alison Murray (Mater. Res. Soc. Symp. Proc. 852, Warrendale, PA, 2005).

4. Freestone, I.C. 2008. Pliny on Roman Glassmaking. In M. Martión-Torres & T. Rehren (eds) Archaeology, History and Science, Integrating Approaches to Ancient Materials. Walnut Creek, CA, 61-76.

5. Freestone, I., Gorin-Rosen, Y. & Hughes, M., 2000. Primary glass from Israel and the production of glass in Late Antiquity and the Early Islamic Period. W: M.-D. Nenna (ed), La Route du Verre, 65-83.

6. Nenna, M-D. 2015. Primary glass workshops in Graeco-Roman Egypt: Preliminary report on the excavations of the site of Beni Salama, Wadi Natrun (2003, 2005-9). In J. Bayley, I. Freestone & C. Jackson (eds) Glass of the Roman World. Oxford & Philadelphia: Oxbow Books.

7. Stern, E.M., 1999. Roman glassblowing in a cultural context. American Journal of Archaeology 103, 441-484.

20151023_110447 20151023_110508 20151023_110845 20151023_110837 20151023_111119 20151023_110437

Wykład 12

Drugim w nowym roku akademickim wykładem, który mieliśmy wielką przyjemność wysłuchać w dniu 20 listopada 2015 w Poznaniu, w nowej już siedzibie Instytutu Prahistorii, było wystąpienie dr. hab. Piotra Łuczkiewicza z UMCS pt. „Nie tylko o handlu. Mechanizmy rozprzestrzeniania obcych dóbr w młodszym okresie przedrzymskim w środkowej Europie”. Musimy szczerze przyznać, że podjęta tematyka była tak różnorodna i poruszyła tak wiele niesłychanie nurtujących kwestii, że notatniki większości uczestników gęsto pokryły się zapiskami. Oczywiście z sali wykładowej dyskusje nad mechanizmami wymiany idei/dóbr/kwestiami kontaktów interkulturowych/interkulturowymi wyznacznikami elit i wieloma innymi problemami musiały w końcu zostać przeniesione w kuluary, gdzie nadal trwała ożywiona dyskusja.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

  1. Jacobsen 1995: G. Jacobsen, Primitiver Austausch oder freier Markt? Untersuchungen zum Handel in den gallisch-germanischen Provinzen (St. Katharinen 1995).
  2. Krausse / Nakoinz 2000: D. Krausse / O. Nakoinz, Binnenkolonisation und Zentralisation. Überlegungen zur latènezeitlichen Besiedlungs- und Bevölkerungsentwicklung im Mittelgebirgsraum nordwestlich der Mosel. In: V. Guichard / S. Sievers / O.-H. Urban (Hrsg.), Les processes d`urbanization à l`âge du Fer. Bibracte 4 (Glux en Glenne 2000) 127-137.
  3. Neipert 2006: M. Neipert, Der „Wanderhandwerker“. Archäologisch-ethnographische Untersuchungen, Tübinger Texte 6 (Rahden/Westf. 2006).
  4. Renfrew 1969: C. Renfrew: Trade and Culture Process in European Prehistory. Current Anthropology 10, 1969, 151-169.
  5. Salač 2009: V. Salač, Zur Interpretation der Oppida in Böhmen und in Mitteleuropa. In: R. Karl / J. Leskovar  (Hrsg.), Interpretierte Eisenzeit. Fallstudien, Methoden, Theorie. Tagungsbeiträge der 3. Linzer Gespräche zur interpretativen Eisenzeitarchäologie (Linz 2009) 237-251.
  6. Untersuchungen zum Handel – Untersuchungen zum Handel und Verkehr der vor- und frühgeschichtlichen Zeit in Mittel- und Nordeuropa. Teil I. Methodische Grundlagen und Darstellungen zum Handel in vorgeschichtlicher Zeit und in der Antike, Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften in Göttingen, Phil.-Hist. Klasse 143 (Göttingen 1985).

EXL20XI15 023 EXL20XI15 022 EXL20XI15 027 EXL20XI15 025EXL20XI15 014 EXL20XI15 012

Wykład 13

W dniu 11 grudnia 2015 r. mieliśmy zaszczyt gościć we Wrocławiu prof. Eduarda Droberjara, (Univerzita Hradec Králové, Uniwersytet Opolski) z wykładem „Grupa winarzycka (vinařicka) w Czechach. O zróżnicowaniu kulturowym i rozwarstwieniu społecznym barbarzyńców w V wieku”. Musimy szczerze przyznać, że dla sporej części słuchaczy prezentowane zagadnienia stanowiły swego rodzaju novum. Ogromne wrażenie zrobił bogato zilustrowany materiał zabytkowy omawianej jednostki kulturowej. Zaskoczył smutny fakt wyrabowania absolutnej większości zespołów grobowych. Niesłychanie interesująca problematyka przedstawiona została w sposób porywający, zaś wykład cieszył się bardzo dużym zainteresowaniem. Tradycyjnie już dyskusje nie zakończyły się na sali wykładowej, ale przeniosły do kuluarów.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

  1. Svoboda, B. 1965: Čechy v době stěhování národů. Praha (spec. 78–126).
  1. Godłowski, K. 1992: Die Chronologie der jüngeren und späten Kaiserzeit in den Gebieten südlich der Sudeten und Karpaten. In: Probleme der relativen und absoluten Chronologie ab Latènezeit bis zum Frühmittelalter, Kraków 1992, 23–54.
  1. Tejral, J. 2006: Vinařicer Kulturgruppe. In: Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (RGA) 32 (Berlin – New York), 414–423.
  1. Droberjar, E. 2013: Gold und Elite des 5. Jahrhunderts in Böhmen. In: M. Hardt – O. Heinrich-Tamáska (edd.), Macht des Goldes, Gold der Macht. Weinstadt 2013, 281–294.

5. Jiřík, J. (ed.) 2015: Hroby barbarů v Praze-Zličíně. Svět živých a mrtvých doby stěhování národů. Praha.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Wykład 14

W piątek, 22 stycznia 2016 roku w Poznaniu mieliśmy niewątpliwą przyjemność gościć Panią dr Annę Strobin z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Gdańskiego z wykładem pt. „Wysoczyzna Żarnowiecka w okresach młodszym przedrzymskim, rzymskim i wędrówek ludów na przykładzie stanowiska 12 w Brzynie, pow. pucki”. Pomimo skromnych środków finansowych, jakimi dysponowała Prelegentka, udało Jej się podjąć badania bardzo interesującego kompleksu osadniczego, w skład którego wchodzi między innymi wielokulturowe cmentarzysko (kultura oksywska, kultura wielbarska). W pozyskanym materiale zabytkowym znajduje się wiele ciekawych artefaktów, wyróżniających się zarówno technologią produkcji, jak i proweniencją, niejednokrotnie poświadczającą dalekosiężne kontakty handlowe lokalnych społeczności. Trzymamy kciuki, aby Prelegentce udało się pozyskać środki finansowe na kontynuację badań!

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegentkę:

  1. Machajewski, H. 1992, Skandynawskie elementy kulturowe na Pomorzu Zachodnim z okresu wędrówek ludów (2 połowa IV w. – początek VI w.), „Przegląd Archeologiczny” 40, s. 71-96.
  1. Przewoźna, K. 1974, Struktura i rozwój zasiedlenia południowo-wschodniej strefy nadbałtyskiej u schyłku starożytności, Warszawa.
  1. Strobin, A. 2013, Wielokulturowe stanowisko w Brzynie, pow. pucki, (w:) E. Fudzińska (red.), XVIII Sesja Pomorzoznawcza, vol. 1: od epoki kamienia do wczesnego średniowiecza, Malbork, s. 165-170.
  1. Strobin A. 2014, Pochówek w kłodzie z zapinkami oczkowatymi serii pruskiej na cmentarzysku kultury wielbarskiej w Brzynie, pow. pucki, (w:) J. Andrzejowski (red.), In medio Poloniae barbaricae. Agnieszka Urbaniak in memoriam, Monumenta Archaeologica Barbarica, Series Gemina III, Warszawa, s. 223-232.
  1. Strobin, A., Molęda, N. 2013, Piece do wypału ceramiki z wczesnej epoki żelaza odkryte w miejscowości Brzyno, pow. pucki, „Gdańskie Studia Archeologiczne” 3, s. 211-242.

 

DSC_0017 DSC_0016 DSC_0014 DSC_0013 DSC_0009 DSC_0012

Wykład 15

Jak ważne w życiu każdego człowieka jest pożywienie, nie trzeba przekonywać nikogo. Dotyczy to również społeczeństw pradziejowych, jednakże badanie ich diety jest przedsięwzięciem niezwykle trudnym. Z tego też powodu tak wielkim zainteresowaniem cieszył się wykład dr hab. Judyty Rodzińskiej-Nowak z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego pt. „O możliwościach rekonstrukcji paleodiety. Co jadali mieszkańcy barbarzyńskiej Europy?”, który mieliśmy możliwość wysłuchać 4 marca 2016 r. we Wrocławiu. Prelegentka poruszyła między innymi kwestie struktury diety mieszkańców Barbaricum, w której mięso stanowiło jedynie margines, wiele uwagi poświęcono pokarmom głodowym. Wśród ciekawostek uwagę zwróciło chociażby zagadnienie sadownictwa, przejętego od Rzymian na terenie Agri Decumates przez Alamanów. Badania nad dietą pradziejowych społeczeństw przekładają się na działania o charakterze rekonstruktorsko/popularyzatorskim w trakcie różnorodnych festynów, przyczyniając się do przybliżenia szerszym kręgom społeczeństwa wiedzy o codziennym życiu dawnych ludzi.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegentkę:

  1. LASOTA-MOSKALEWSKA A. 2005 – Zwierzęta udomowione w dziejach ludzkości, Warszawa.
  2. LITYŃSKA-ZAJĄC M. 1997 – Roślinność i gospodarka rolna w okresie rzymskim. Studium archeobotaniczne, Kraków 1997.
  3. LITYŃSKA-ZAJĄC M. 1999 – Badania archeobotaniczne na stanowisku 2 w Jakuszowicach, gm. Kazimierza Wielka, woj. świętokrzyskie [w:] K. Wasylikowa.(red.), Rośliny w dawnej gospodarce człowieka. Warsztaty archeobotaniczne ’97, Polish Botanical Studies, Guidebook Series 23, Kraków, 183-195.
  4. LITYŃSKA-ZAJĄC M., WASYLIKOWA K. (red.) 2005 – Przewodnik do badań archeobotanicznych. Vademecum Geobotanicum, Poznań.
  5. RODZIŃSKA-NOWAK J. 2012 – Gospodarka żywnościowa ludności kultury przeworskiej, Kraków.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Wykład 16

W piątek, 22 kwietnia 2016 roku w Poznaniu mieliśmy przyjemność gościć Pana Krzysztofa Sochę z Muzeum Twierdzy Kostrzyn z wykładem pt. „Nie tylko Herkules… Cmentarzysko z okresu wpływów rzymskich w Górzycy nad środkową Odrą”. Badania na tym wielokulturowym stanowisku Prelegent prowadzi dysponując bardzo skromnymi środkami, napotykając szereg trudności natury administracyjnej. Pomimo tego wyniki badań robią ogromne wrażenie: trud rekompensuje bogactwo i różnorodność odkrywanych ozdób i części stroju, bardzo liczne importy prowincjonalnorzymskie, zróżnicowane pod względem formy obiekty sepulkralne. Obok grobów grupy lubuskiej zadokumentowano ciałopalne i szkieletowe groby kultury wielbarskiej. Stanowisko rozpoznane jest jedynie w niewielkiej części. W obliczu zagrożeń rabunkiem niezbędne byłoby jak najszybsze zgromadzenie środków na metodyczne jego przebadanie!!!

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

  1. Leube A. 1975 Die römische Kaiserzeit im Oder-Spree-Gebiet, Veröffentlichungen des Museums für Ur- und Frühgeschichte Potsdam, t. 9, Berlin.
  2. Lewczuk J. 2015 Kultura wielbarska na środkowym Nadodrzu, [w:] Kontakty ponadregionalne kultury wielbarskiej. Przemiany kulturowe w okresie wpływów rzymskich na Pomorzu, red. M. Fudziński, H. Paner, Gdańsk, s. 277-288.
  3. Schuster J. 2011 Wielbark – Przeworsk – Luboszyce. Z badań nad stosunkami kulturowymi na przełomie II/III wieku między środkową Łabą a Odrą, [w:] G. Domański (red.) Nadodrze w starożytności, Konferencja Grabice, 23-30 czerwca 2004 roku, Zielona Góra, s. 141-161.
  4. Socha K., Sójkowska-Socha J.  2014 Od birytualnego cmentarzyska ludności kultury mogiłowej po osadę średniowieczną. Wstępne wyniki badań wykopaliskowych wielokulturowego stanowiska nr 20 w Górzycy, pow. słubicki, Archeologia Środkowego Nadodrza, t. 11, s. 7-52.
  5. Wołągiewicz R. 1981 Grupy kulturowe na pograniczu kręgu nadłabskiego, [w:] J. Wielowiejski (red.), Prahistoria ziem polskich. Późny okres lateński i okres rzymski, t. 5, Wrocław, s. 200-216.

DSC_0009 DSC_0024DSC_0019 DSC_0027 DSC_0017 DSC_0016

Wykład 17

W piątek, 3 czerwca 2016 roku we Wrocławiu mieliśmy przyjemność gościć dr. Łukasza Różyckiego z Instytutu Historycznego UAM, który zaprezentował wykład pt. „Śmierć antycznego miasta. Novae w okresie inwazji Słowian i Awarów na Bałkany”. Prelegent zabrał nas w fascynującą podróż do nadlimesowego obozu i miasta nad Dunajem, przybliżył specyfikę prowadzonych badań archeologicznych i ich wyniki. Novae okazało się być świetnie funkcjonującym, prężnym organizmem, będącym między innymi w stanie wystawiać znaczące kontyngenty wojskowe, operujące na położonych daleko frontach. Wiele pytań i problemów badawczych poruszonych w trakcie dyskusji z konieczności musiało pozostać otwartymi. Prace na stanowisku wciąż trwają.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

  1. H. Ziche, Barbarian Raiders and Barbarian Peasants: Models of Ideological and Economic Integration, [w:] Romans, Barbarians, and the Transformation of the Roman World, ed. R. W. Mathisen D. Shanzer, Farnham 2011.
  2. Novae Legionary Fortress and Late Antique Town v. 1, ed. T. Derda, P. Dyczek, J. Kolendo, Warsaw 2008.
  3. A. B. Biernacki, Early Byzantine Iron Helmets from Novae (the Diocese of Thrace), [w:] Byzantine Small Finds in Archaeological Contexts, ed. B. Bohlendorf-Arslan, A. Ricci, BYZAS 15, Istanbul 2012, s. 91-104.
  4. Biskupstwo w Novae (Moesia Secunda) IV-VI w. Historia- Architektura – Życie Codzienne t. 1 i 2, ed. A. B. Biernacki, Poznań 2013.
  5. C. Băjenaru, Minor Fortifications in the Balkan-Danubian Area from Diocletian to Justinian, Cluj-Napoca 2010.

IMG_20160603_113316 IMG_20160603_110514 IMG_20160603_110455 IMG_20160603_120620

Wykład 18

W piątek 21 października 2016 roku mieliśmy przyjemność gościć we Wrocławiu dr. Józefa Bednarczyka (oraz duchowo – także Adrianę Romańską) z Instytutu Prahistorii UAM z wykładem pt. „Cmentarzysko z Grobami warstwowymi w Karczynie/Witowach, woj. kujawsko-pomorskie”. W bardzo ciekawy i porywający sposób publiczności zaprezentowano historię badań stanowiska i bardzo imponujące wyniki prac, część materiałową poszerzając o bardziej pogłębioną analizę zjawisk kulturowych, w tym bardzo ciekawych elementów, które wydają się nie mieć lokalnej genezy. Cieszy fakt, że wyniki prac częściowo zostały już opublikowane, kolejne zaś materiały czekają na rychłą publikację.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegentów:

  1. Bednarczyk, A. Romańska, Karczyn/Witowy, stan. 21/22. Birytualne cmentarzysko kultury przeworskiej z Kujaw, Poznań-Inowrocław 2015
  2. Błażejewski, Kultura przeworska a reńsko-wezerska strefa kulturowa, Wrocław 2007
  3. Domański, Kultura luboszycka między Łabą a Odrą w II-IV wieku, Wrocław 1979
  4. Pazda, Studia nad rozwojem i zróżnicowaniem lokalnym kultury przeworskiej na Dolnym Śląsku, Wrocław 1980
  5. von Uslar, Westgermanische Bodenfunde des ersten bis dritten Jahrhunderts nach Christus aus Mittel- und Westdeutschland, Berlin 1938

img_20161021_110709

Wykład 19

W piątek 25 listopada 2016 roku mieliśmy przyjemność gościć w Poznaniu dr. Bartłomieja Rogalskiego z Muzeum Narodowego w Szczecinie z wystąpieniem pt. „Okres wpływów rzymskich na Dolnym Nadodrzu w świetle badań cmentarzyska w Czelinie, pow. Gryfino, stan. 23.”. Stanowisko zostało częściowo zniszczone w trakcie pozyskiwania piasku/żwiru, więc prowadzone prace mają przede wszystkim charakter ratowniczy. Jak dotychczas odkryto ponad 100 grobów związanych z grupą lubuską i datowanych w ramach faz A3-C1. W materiałach ruchomych czytelne są nawiązania do kręgu nadłabskiego oraz kultury przeworskiej, w mniejszym stopniu wielbarskiej. Duże wrażenie robią między innymi liczne i zróżnicowane elementy uzbrojenia oraz importy prowincjonalnorzymskie. Cmentarzysko wchodzi w skład mikroregionu osadniczego zlokalizowanego w okolicach dzisiejszej Cedyni, zaś jego funkcjonowanie wiąże się najprawdopodobniej z istniejącą tu przeprawą przez Odrę. Badania stanowiska będą kontynuowane.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

  1. Rogalski B. 2013 Badania cmentarzyska w Czelinie, gm. Mieszkowice, pow. Gryfiński, stan. 23. Zarys problematyki grupy lubuskiej, w:  A. Chludziński red, Nadodrzańskie spotkania z historią. Polsko-niemiecka konferencja naukowa, Pruszcz Gdański-Mieszkowice, s. 11–33.
  2. Rogalski B. 2014 Stan badań nad grupą lubuską, w: A. Chludziński red, Nadodrzańskie Spotkania z Historią. II polsko-niemiecka Konferencja Naukowa, Pruszcz Gdański, s. 11–26.
  3. Rogalski B. 2015 Uzbrojenie w okresie wpływów rzymskich na dolnym Nadodrzu na przykładzie cmentarzyska w Czelinie, gm. Mieszkowice, stan. 23, w: A. Chludziński red, Nadodrzańskie Spotkania z Historią. III Konferencja Naukowa, Pruszcz Gdańsk-Mieszkowicei, s. 11-36.
  4. Wołągiewicz R. 1960 Osada i grób z okresu rzymskiego w Cedyni nad Odrą, „Materiały Zachodniopomorskie” 6, s. 97- 158.
  5. Wołągiewicz R. 1975 Achim Leube, Die römische Kaiserzeit im Oder-Spree-Gebiet, Veröffentlichungen des Museums für Ur- und Frühgeschichte Potsdam, Band 9, Berlin 1975, 227 stron (z ilustracjami i mapami w tekście),„Materiały Zachodniopomorskie” 21, s. 379-384.

dsc_0003 dsc_0010 dsc_0011 dsc_0014

Wykład 20

Jubileuszowe, dwudzieste spotkanie w ramach naszego cyklu miało miejsce w Poznaniu, 16 grudnia 2016 r. Nasze zaproszenie przyjął dr Ondrej Šedo z Archeologickego ústavu AV ČR w Brnie. Niezwykle interesująca kwestia militarnej obecności rzymskich oddziałów wojskowych na terenie Barbaricum przybliżona została w wykładzie „Římské zásahy do barbarika nad středním Dunajem”. Po raz kolejny u części z nas, jako archeologów polskich, poruszana materia wywołała… zazdrość;))) Oczywiście czeskim i morawskim kolegom gratulujemy wspaniałych znalezisk trzymając jednocześnie kciuki, aby w dalszym ciągu kartowane przez nich punkciki oznaczające rzymskie obozy przesuwały się na północ. Wizyta Gościa z Brna po raz kolejny stała się okazją do ożywionej dyskusji w kuluarach.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

1. Bálek, Miroslav – Šedo, Ondrej 1998: Příspěvek k poznání krátkodobých táborů římské armády na Moravě, Památky archeologické 59, 159-184.

2. Groh, Stefan – Sedlmayer, Helga 2015: Expeditiones Barbaricae. Forschungen zu den römischen Feldlagern von Engelhartstetten, Kollnbrunn und Ruhhof (Niederösterreich). Archäologische Forschungen in Niederösterreich NF 2, Krems.

3. Musilová, Margaréta – Bárta, Peter – Herucová, Angelika (ed.) 2014: Bratislavský hrad -dejiny, výskum a obnova. Bratislava.

4. Rajtár, Ján 2014: Stĺp Marca Aurelia a archeologické doklady o rímskych výpravách proti Kvádom. In: Vladimír Turčan (red.): Stĺp Marca Aurelia a stredné Podunajsko. Zborník Slovenského národného múzea, Archeológia – Supplementum 8, Bratislava, 107-140.

5. Tejral, Jaroslav 2014: Reevaluated but still enigmatic – the Roman site at »Burgstall« (okr. Brno-venkov/CZ). Honesta Missione. Festschrift für Barbara Pferdehirt. Mainz: Römisch-Germanisches Zentralmuseum, 221-248; Monographien des Römisch-Germanischen Zentralmuseums 100.

IMG_3835 IMG_3837 IMG_3840 IMG_3841

Wykład 21

W piątek, 27 stycznia 2017 roku w Poznaniu mieliśmy przyjemność spotkać się z dr. Vasile Iarmulschim z Institut für Prähistorische Archäologie Freie Universität Berlin. Nasz Gość zaprezentował wykład pt.: „Besiedlungsgeschichte in der Ostkarpatischen Waldsteppe vom 2 bis 1  Jhr. v. Chr.”. Była to wyjątkowa okazja, aby spotkać się z badaczem, dla wielu wciąż mało znanej formacji kulturowej, jaką jest Poienești-Lukaševka. W trakcie wykładu dr Iarmulschi potrafił naszkicować całokształt zjawisk kulturowych, związanych z tym ugrupowaniem, zaś wszelkie wątpliwości i pytania zostały rozwiane w trakcie dyskusji.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

1. Babeș M.,Die Poieneşti-Lukaševka-Kultur. Ein Beitrag zur Kulturgeschichte im Raum östlich der Karpaten in den letzten Jahrhunderten vor Christi Geburt. Saarbrücker Beiträge zur Altertumskunde 30 (Bonn 1993).

2. Babeș M., Die Poieneşti-Lukaševka-Kultur. RGA 23 (Berlin-New York 2003), 230–239.

3. Iarmulschi V., A few consideration regarding the chronology of the Poienești-Lucașeuca culture, Prähistorische Zeitschrift 91 (2), 2016, 471-494.

4. Munteanu O., Lanţul slăbiciunilor sau unde au dispărut geţii. In: (red. T. Arnăutu, O. Munteanu, S. Musteță) Studio in Honorem Gh. Postică (Chișinău 2004), 141-152.

5. Teodor S., Cercetările arheologice de la Lozna-Hlibicioc, jud. Botoşani, Arheologia Moldovei XV, 1992, 45-69.

DSC_0048 DSC_0054 DSC_0055 DSC_0052

Wykład 22

W piątek, 24 marca 2017 roku we Wrocławiu mieliśmy przyjemność gościć dr. Macieja Karwowskiego, Institut für Urgeschichte und Historische Archäologie, Universität Wien, Prähistorische Abteilung oraz Naturhistorisches Museum Wien z wykładem: „Osadnictwo kultury lateńskiej w austriackiej strefie naddunajskiej”. Nasz Prelegent zaprezentował w bogato ilustrowanym wystąpieniu bardzo interesujący obraz sytuacji osadniczej okresu lateńskiego w Dolnej Austrii. Wśród wielu interesujących informacji uwagę słuchaczy zwrócił fakt niewielkiej ilości znalezisk na badanych od dziesięcioleci i znanych z literatury umocnionych osiedlach wyżynnych. Fascynujące natomiast okazało się niezwykłe bogactwo, zróżnicowanie i liczba artefaktów odkrywanych na niepozornych osadach płaskich. Tradycyjnie już wystąpienie wywołało lawinę pytań, konieczne było przeniesienie dyskusji w kuluary.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

1. Karwowski; Der keltische Oberleiserberg, [w:] E. Lauermann, P. Trebsche (red.); Beiträge zum Tag der Niederösterreichischen Landesarchäologie 2012, Katalog des Niederösterreichischen Landesmuseums N. F. 507, Asparn/Zaya 2012, 40-48. http://www.academia.edu/5360528

2. Karwowski, J. Militký; Die Beziehungen der Kelten vom Oberleiserberg zum Ostalpenraum, [w:] H. Friesinger, A. Stuppner (red.); Akkulturationsphänomene beiderseits der Alpen in Antike und Frühmittelalter, Archaeologia Austriaca 96 (2012), Wien 2014, 57-69. http://www.academia.edu/11784691

3. Karwowski; Die befestigten Höhensiedlungen in der „boischen“ Donauzone, [w:] M. Karwowski, V. Salač, S. Sievers (red.), Boier zwischen Realität und Fiktion, Kolloquien zur Vor- und Frühgeschichte, 21, Bonn 2015, 211-223. https://www.academia.edu/23177591

4. Karwowski; Southern Cross-Regional Connections of the Celtic Settlement on the Oberleiserberg: An Analysis of Selected Finds, [w:] M. Karwowski, P. C. Ramsl (red.), Boii – Taurisci, Mitteilungen der Prähistorischen Kommission 85, Wien 2016, 69-87. https://www.academia.edu/28084645

5. Karwowski, J. Militký; The Relative and Absolute Chronology of Celtic Oberleiserberg, [w:] S. Berecki (red.); Iron Age Chronology in the Carpathian Basin, Cluj-Napoca 2016, 51-64. https://www.academia.edu/30396859

OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Wykład 23

W piątek 21 kwietnia 2017 roku mieliśmy przyjemność gościć w Poznaniu Pana Mgr Mirosława Ciesielskiego z wykładem: „Dzieje osadnictwa ludności kultury przeworskiej w Wielkopolsce wschodniej w świetle dawnych i nowszych badań”. Szanowny Prelegent nakreślił złożony obraz kulturowy wybranej strefy Wielkopolski, kładąc szczególny nacisk na jego transformacje u progu i na początku młodszego okresu przedrzymskiego. Dopływ materiałów, rzucających nowe światło na sytuację kulturową tego regionu Polski, jest w dużej mierze efektem aktywności badawczej ośrodka konińskiego, z którym nasz Gość przez dłuższy okres czasu pozostawał związany.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

1. Ciesielski M. – Z problematyki kultury przeworskiej w Wielkopolsce wschodniej – I Kongres Archeologii Polskiej, Warszawa 2013.(w redakcji)

2. Cofta-Broniewska A. – Grupa kruszańska kultury przeworskiej. Poznań 1978

3. Gorczyca K. – Zarys dziejów Działu Archeologicznego. Konińskie Zeszyty Muzealne 11, Konin 2016, 28-72.

4. Godłowski K. – Przemiany osadnicze i kulturowe w południowej i środkowej Polsce młodszym okresie przedrzymskim i okresie rzymskim, Prace Komisji Archeologicznej Polskiej Akademii Nauk – Oddział w Krakowie nr 23, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk –Łódź 1985.

5. Machajewski H. – Z badań nad kulturą przeworską w Wielkopolsce północnej [w:]·Kultura przeworska 3, Lublin 1997, s. 97-116.

6. Makiewicz T. – Badania IP UAM na trasie autostrady A-2 w latach 2001-2002 [w:] Z.Bukowski (red.) Raport 2001-2002. Zeszyty OODA, Warszawa 2004, s. 156-164.

7. Michałowski A. – Powiat wrzesiński w okresie przedrzymskim, wpływów rzymskich i wędrówek ludów, [w:] Archeologia powiatu wrzesińskiego, Poznań-Września 2003, s. 63-97.

DSC_0060 DSC_0058 DSC_0059 DSC_0062

Wykład 24

Tradycyjnie już w piątek, 19 maja 2017 roku we Wrocławiu mieliśmy przyjemność gościć kolejnego przedstawiciela młodszego pokolenia archeologów, Pana Mgr. Mateusza Wawrzyniaka z Instytutu Archeologii UAM z wykładem: „Cmentarzysko w Jordanowie na tle osadnictwa ludności kultury wielbarskiej w regionie międzyrzecko-świebodzińsko-sulechowskim”. Prelegent przestawił wyniki badań prowadzonych na ciekawym stanowisku sepulkralnym, zarysowując jednocześnie szerszy kontekst kulturowo-geograficzny stanowiska. Uwagę zwraca wysoki poziom merytoryczny zaprezentowanego ujęcia tematu. W trakcie dyskusji, obok kwestii dotyczących analizy inwentarza i elementów obrządku pogrzebowego, po raz kolejny istotne miejsce zajął problem kwalifikacji kulturowej stanowisk archeologicznych, zlokalizowanych w oddaleniu od centrów osadniczych.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

  1. Gałęzowska, A., 2007, Obrządek pogrzebowy kultury wielbarskiej w Wielkopolsce, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Archaeologica 25, s. 155- 234.
  2. Jaszewska, A., Wawrzyniak, P., 2013, Ślady osadnictwa kultury wielbarskiej na stanowisku 10 w Sulechowie, [w:] Obwodnica Sulechowa, woj. lubuskie. Badania archeologiczne na stanowiskach 10, 25, 26, 27, 28, B. Gruszka, A. Jaszewska, S. Kałagate (red.), t. 1, Zielona Góra, s. 27-32.
  3. Umbreit, C., 1976, Das gotische Gräberfeld von Brätz, Kr. Meseritz, Bonner Hefte zur Vorgeschichte, t. 11, s. 43-54.
  4. Wawrzyniak, P., 2002, Cmentarzysko ludności kultury wielbarskiej w Jordanowie, gm. Świebodzin, woj. lubuskie. Wstępne wyniki badań z lat 1998-2000, Archeologia Środkowego Nadodrza, t. 2, s. 45-64.
  5. Wawrzyniak, P., 2007 Wstępne wyniki badań cmentarzyska birytualnego ludności kultury wielbarskiej w Jordanowie, gm. Świebodzin, woj. lubuskie, [w:] Nowe materiały i interpretacje. Stan dyskusji na temat kultury wielbarskiej, M. Fudziński, H. Paner (red.), Gdańsk, s. 527-553.

IMG_20170519_110841 IMG_20170519_111054a

Wykład 25

Po raz ostatni przed wakacjami spotkaliśmy się 2 czerwca 2017 roku w Poznaniu. Nasze zaproszenie przyjęła kolejna reprezentantka młodszego pokolenia badaczy, Pani Mgr Joanna Markiewicz z Instytutu Archeologii UWr, która przedstawiła wykład: „Z chaosu ład się tworzy (…) gdy bezmiar tworzywa. O strategiach osadniczych i kulturowych społeczności młodszoprzedrzymskich w dorzeczu Odry”. W bardzo metodyczny i przemyślany sposób Prelegentka ukazała dynamiczny obraz tytułowej strefy osadniczej, niezwykle trudnej do jednoznacznego kulturowego definiowania, szczególnie w początkach młodszego okresu przedrzymskiego. Grunt do dyskusji był bardzo podatny, ponieważ część słuchaczy miała przyjemność prowadzić już studia zahaczające o poruszoną problematykę. W zgodnej opinii wszystkich wystąpienie było porywające i niezwykle inspirujące.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

  1. D. W. Anthony, Migration in Archaeology: The Baby and the Bathwater, American Anthropologist New Series 92 (3), 1990, 895-914.
  2. M. Grygiel, Problem chronologii i przynależności kulturowej materiałów o charakterze jastorfskim z Brześcia Kujawskiego, woj. Kujawsko-pomorskie, w świetle ostatnich badań nad problematyką okresu przedrzymskiego w Polsce. In: H. Machajewski, (ed.), Kultura jastorfska na Nizinie Wielkopolsko-Kujawskiej, Poznań 2004, 13-82.
  3. Z Woźniak/M.Grygiel/H. Machajewski/A. Michałowski (eds.), The Jastorf Culture in Poland, BAR International Series 2579, Oxford 2013, 47-60.
  4. A. Michałowski, Budownictwo kultury przeworskiej, Poznań 2011.
  5. A. Rapoport, House Form and Culture, Englewood Cliffs 1969.
  6. DSCN1746 DSCN1750

Wykład 26

W piątek, 26 stycznia 2018 r. mieliśmy okazję spotkać się we Wrocławiu z dwóch powodów. Pierwszym z nich była prezentacja książki, będącej owocem naszych działań. Tom prezentuje problematykę poruszaną w trakcie cyklicznych seminariów na przestrzeni lat 2014-2016. Całość dostępna jest w wersji elektronicznej pod tym linkiem, a także na stronach naszych macierzystych Instytutów. Bardzo cieszymy się pierwszymi pozytywnymi opiniami jakie książka zebrała na gorąco. Dziękujemy za liczne przybycie entuzjastom naszego cyklu i serdecznie zapraszamy do lektury. Jednocześnie pragniemy poinformować, że obecnie zbierane są już materiały do kolejnego tomu Extra limites.

Drugim powodem naszego spotkania była wizyta naszego Drogiego Gościa z Czech. Dr Jan Jílek, Východočeské muzeum w Pardubicích przybył do nas z wykładem: Bronzové nádoby z doby římské ve středním Podunají – nastínění vývoje a nové nálezy”. Prelegent nakreślił złożoną problematykę napływu rzymskich naczyń brązowych w szerszym kontekście chronologiczno-kulturowym. Prezentacja okraszona była bardzo bogatym materiałem ilustracyjnym, prezentującym także wyniki najnowszych badań i odkryć. Ważnym aspektem podkreślonym w trakcie wystąpienia był złożony problem wykorzystywania danych źródłowych, pozyskanych w trakcie poszukiwań detektorystycznych.

Dla osób bardziej zainteresowanych problematyką poruszaną w trakcie wystąpienia – krótka lista pozycji bibliograficznych sugerowanych przez Prelegenta:

  1. Tejral 1967: J. Tejral, K otázce importu bronzových nádob na Moravu ve starší době římské. Památky archeologické 58, 1967, 81-134.
  2. Kunow, J. 1983: Die römische Import in der Germania Libera bis zu den Markomannenkriege. Studien zu Bronze- und Glassgefässe. Neumünster.
  3. Peška/Tejral 2002: Das Königsgrab aus der älteren römischen Kaiserzeit von Mušov, Mähren (Tschechische Republik). RGZM. M 55. Mainz.
  4. Jílek, J. 2012: Bronzové nádoby z doby římské na Moravě a naddunajské části Dolního Rakouska. Roman period bronze vessels in Moravia and in Lower Austria North of the Danube. Pardubice.
  5. Hrnčiarik, E. 2013: Römisches Kulturgut in der Slowakei. Herstellung, Funktion, und Export römischer Manufakturerzeugnisse aus den Provinzen in der Slowakei. Universitätsforschungen zur Prähistorischen Archäologie 222. Bonn.
  6. Jílek, J. 2016: Roman Metal Vessels in the Milieu of Germanic Elites in the Middle Danube Region. Studia Hercynia 19/1-2, 169-188.
  7. Jílek, J. 2016: Bronzegefässe aus dem Römischen Kaiserzeit in Mähren: kritische Revizion und chronologische Übersicht -Forschungsstand bis zum Jahr 2009. In: H. U. Voss – N. Müller-Scheessel (eds.): Archäologie zwischen Römern und Barbaren. Zur Datierung und Verbreitung römischer Metallarbeiten des 2. und 3. Jahrhunderts n. Ch. im Reich und im Barbaricum – ausgewählte Beispiele (Gefässe, Fibeln, Bestandteile militärischer Ausrüstung, Kleingerät, Münzen). Internationales Kolloquium Frankfurt am M. 19.-22. März 2009. Kolloquien zur Vor-und Frühgeschichte Bd. 22. Frankfurt a. M., 399-419.

IMG_0166 IMG_0180 IMG_0157 IMG_0158 IMG_0183 IMG_0181

 

Dodaj komentarz